Data gevisualiseerd.
Data gevisualiseerd.

Datajournalistiek

Later lezen

Je emailadres wordt eenmalig gebruikt om de link naar het verhaal te sturen. Je adres wordt niet opgeslagen.

Data gevisualiseerd.

Wat is data?

Gegevens, gegevens en nog eens gegevens.

Niks meer en niks minder. Dat kan over van alles gaan. Met name over meer objectieve beschrijvingen van de werkelijkheid, feiten, die op de één of andere manier zijn opgeslagen. Dit kan in tekst, maar ook in cijfers. Dat Nederland het eerste land ter wereld was dat het homohuwelijk legaliseerde is een vorm van data. Maar dat Nederland in 2016 voor 35% onder het zeeniveau lag ook. 

Netwerk Technologie Digitale, TheDigitalArtist, 15 februari 2020. Bron: Pixabay
Maar hoe gebruik je dit in de journalistiek?
In deze video van Google leggen gerenommeerde journalisten dat uit

Data wordt gebruik als middel om het verhaal te ondersteunen.

Het zijn cijfers die bepaalde trends of feiten aangeven.

En met alle technologische ontwikkelingen zijn er veel meer mogelijkheden om data uit te pluizen.

En zijn er allerlei nieuwe vormen ontstaan om deze data aan het publiek te presenteren.

Het gaat in wezen om het interpreteren van gegevens om verhalen te vertellen die anders nooit verteld hadden kunnen worden.

The Age of Insight: Telling Stories with Data, 17 juni 2015, Google News Initiative. Bron: YouTube-kanaal Google News Initiative
Datajournalistiek.

OK...

Dat klinkt misschien nog een beetje vaag.

Maar datajournalistiek gaat in principe om het vertellen van verhalen aan de hand van cijfers of gegevens. Deze verhalen kunnen eigenlijk over van alles gaan. Over schrijnende misstanden, onthullende ontdekkingen maar ook bijvoorbeeld - iets luchtiger - over het gebruik van verschillende uitdrukkingen voor geld in rapliedjes. 

Netwerk Technologie Digitale, TheDigitalArtist, 15 februari 2020. Bron: Pixabay
zie deze video van #RAPFACTCHECK

Hier wordt data gebruikt om een verhaal te vertellen over het gebruik van termen voor geld in rapsongs.

Op ludieke wijze worden tools als grafieken en diagrammen gebruikt om een trend in kaart te brengen.

Zo kun je bijvoorbeeld zien hoe de teksten uit de nummers worden afgemeten aan de (gemiddelde) lengtes van attributen.

En dit alles is een onvervalst stukje datajournalistiek.

Fragment: Welke RAPPER heeft het MEESTE GELD?, 17 september 2018, TopNotch. Bron: YouTube-kanaal TopNotch
Nixon resigns.

Maar is dit nieuw?

Nee, in principe hebben onderzoeksjournalisten...

... altijd al 'data' voor hun onderzoeken gebruikt. Elk goed verhaal heeft feiten - data - nodig om het betoog te ondersteunen. In het verleden werden die gegevens gewonnen in archieven en bibliotheken, tegenwoordig op forums en in digitale documenten. Vroeger viste men in een vijver op zoek naar feiten, in de digitale tijd heeft de onderzoekjournalist een oceaan aan data tot zijn beschikking. Het zoeken naar sporen aan de hand van talloze gegevens is iets van alle tijden, kijk maar naar het Watergateschandaal.

Still: College Tour, 16 april 2016, NTR. Bron: collectie Beeld en Geluid
Het Watergateschandaal
misschien wel de bekendste onderzoeksjournalistieke onthulling uit de wereldgeschiedenis
Hier vertellen voormalig hoofdredacteuren van de Volkskrant en het NRC in Andere Tijden over de impact die dat op hen heeft gehad. Weliswaar geen digitale data, maar deze journalisten gebruikten wel degelijk belangrijke gegevens om hun verhaal te ondersteunen. Een onthulling aan de hand van (analoge) data met verstrekkende gevolgen.
Fragment: College Tour, 15 april 2016, NTR. Bron: collectie Beeld en Geluid
Dataweb.

Van analoog naar digitaal

Met de komst van het internet veranderde alles met betrekking tot data.

Er heeft als het ware een informatietransitie plaatsgevonden. Het zwaartepunt van waar de data verscholen ligt is verschoven:
  • van analoog naar digitaal, 
  • van in boeken en rapporten naar online,
  • van beschermd en geconcentreerd op een paar plekken naar decentraal, verspreid en openbaar.
Dit heeft tot gevolg dat veel meer mensen veel makkelijker toegang hebben tot interessante data. Een term die hier vaak mee in verband wordt gebracht is OSINT (Open-source intelligence), publiekelijk beschikbare belangrijke data.    

Netwerk Technologie Digitale, TheDigitalArtist, 15 februari 2020. Bron: Pixabay
OSINT: publiekelijk beschikbare data

Data die, met een paar klikken op de knop, voor iedereen met een internetverbinding toegankelijk is.

Denk daarbij aan platforms als WikiLeaks waar geclassificeerde gegevens op gepubliceerd worden.

Maar ook meer alledaagse platforms zoals Maps, YouTube en Google Street View.

Fragment: OSINT - Open Source Intelligence Overview, 15 februari 2018, Covert Cabal. Bron: YouTube-kanaal Covert Cabal
Datajournalistiek.

Digitale tools

Moderne ontwikkelingen brachten ook handige, digitale gereedschappen om met data aan de slag te gaan.

Een grote hoeveelheid gegevens is namelijk al gauw onoverzichtelijk. Wat moet je met een bak van duizenden of soms zelfs miljoenen cijfers? Hoe maak je daar chocolade van? Een verzameling technische gereedschapjes op de computer kunnen uitkomst bieden bij het onder handen nemen van deze veelheid aan informatie. Het beheren, sorteren en in beeld brengen van die data kan helpen met het begrijpen ervan.  

Netwerk Technologie Digitale, TheDigitalArtist, 15 februari 2020. Bron: Pixabay
Spreadsheet

Spreadsheet

Iedereen heeft vast wel eens een spreadsheet gezien.

Het spreadsheet vormt de heilige graal voor alle datajournalisten. Hierin kun je namelijk van alles met data, van simpel tot ingewikkeld. Het opslaan, vergelijken en verwerken van gegevens. Het spreadsheet vormt de motor van de datajournalistiek - vanuit deze basis kan de datajournalist verder aan de slag met zijn verhaal.  

Datavisualisaties

Iets dat je met een bulk gegevens kan doen is het in beeld brengen van deze technische brei in de vorm van een datavisualisatie.

De gegevens worden op die manier een stuk beeldender, en kunnen zo een sterk verhaal vertellen.

Zoals in dit mooie voorbeeld van Nederland van boven, waar de thuisbezorgingen van maaltijden op 1 januari in kaart gebracht zijn.

Nu zie je goed hoe kolossaal mensen aan het bestellen slaan op zo'n dag.

En hoe wijdverspreid dit fenomeen is.

Fragment: Thuisbezorgen van maaltijden, 20 december 2013, VPRO Nederland van boven. Bron: YouTube-kanaal vpro nederland van boven
Bellingcat.

Bellingcat

Eén van de voorlopers in moderne datajournalistiek.

Een deel van de faam van Bellingcat kwam tot stand door de ontdekking die zij omtrent het neerschieten van het MH17-vliegtuig deden. In de documentaire Bellingcat - Truth in a Post-Truth World wordt op fantastische wijze inzicht gegeven in hoe de datajournalisten te werk gaan. Op minutieuze wijze proberen ze via openbare platforms te achterhalen wat precies waar en wanneer gebeurd is. Door verschillende bronnen met elkaar te verbinden ontstaat er langzamerhand een rond verhaal en wordt de waarheid steeds meer ontrafeld. 

Still: Bellingcat - Truth in a Post-Truth World, 20 november 2018, VPRO. Bron: collectie Beeld en Geluid
MH17
Hier wordt getoond hoe het tijdschema rondom de vliegramp in kaart werd gebracht. Dit is een dashcamvideo, filmpjes geschoten vanaf de motorkap waar het internet vol mee staat. Handig in dit geval, want zo kon worden vastgesteld dat deze konvooi hier vijf uur voor het neerschieten van het MH17-toestel reed. Het belangrijkste wat op deze video te zien is, is dat er nog vier Buk-raketten op de vrachtwagen liggen.
Fragment: Bellingcat - Truth in a Post-Truth World, 20 november 2018, VPRO. Bron: collectie Beeld en Geluid
Bronnen naast elkaar leggen
In deze video, van de ochtend na de ramp, draagt dezelfde truck nog maar drie raketten met zich mee. Om zeker te weten dat de video echt op dat moment is opgenomen kan gelet worden op unieke gegevens in de video, zoals de brandstofprijzen. Via online beschikbare data kan geverifieerd worden dat deze precies hetzelfde waren op die specifieke dag.
Fragment: Bellingcat - Truth in a Post-Truth World, 20 november 2018, VPRO. Bron: collectie Beeld en Geluid
Alles vaststellen
Het zijn harde beschuldigingen, dat dit Russische konvooi achter het neerhalen van het MH17-vliegtuig zat. Dus moet er met 100% zekerheid vastgesteld worden dat precies die voertuigen daar op precies die specifieke tijdstippen reden. Check, recheck and check again. Zo konden de mensen van Bellingcat via datajournalistiek en openbare bronnen een waanzinnige ontdekking doen.
Fragment: Bellingcat - Truth in a Post-Truth World, 20 november 2018, VPRO. Bron: collectie Beeld en Geluid

Datajournalistiek is dus een super handig, mooi en overtuigend middel om belangrijke verhalen te vertellen. Harde cijfers of gegevens die je onderzoek een sterker fundament geven. In principe kan iedereen, in meer of minder gespecialiseerde mate, het gebruiken. Dus waar wacht je nog op?   
Meer weten over onderzoeksjournalistiek op basis van grootschalige multimediale databronnen? Bekijk Data als Kans.
 

Bekijk bronnenlijst

Gerelateerde verhalen

Bekijk alle verhalen