Topmodel Karbonkel
Topmodel Karbonkel

Gruwelen met Karbonkel

Later lezen

Je emailadres wordt eenmalig gebruikt om de link naar het verhaal te sturen. Je adres wordt niet opgeslagen.

Zat jij tussen 1995 en 2002 in groep 3?

Dan ken je vast wel dit liedje.

Wouter van Bemmel componeerde het als intro voor Ik Mik Loreland...

... een kinderserie die veel basisscholen gebruikten om kinderen te leren lezen en schrijven.

Fragment: Ik Mik Loreland, NOT, 06-09-1994. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Ik Mik Loreland

Spannende tegenhanger

De serie van Teleac/NOT vertelt het verhaal van Mik, gespeeld door Marjolein Macrander. Ze hunkert naar lezen en schrijven en gaat op zoek naar letters. Karbonkel, een boosaardige, eenogige, analphabetische trol, is zo jaloers dat hij haar voortdurend achtervolgt, plaagt en dwarszit. Karbonkel is Miks 'tegenhanger': een karaktertype dat het verhaal extra spannend maakt, iets wat je wel vaker ziet in kinderprogramma's.

Foto: Marjolein Macrander als Mik, Ik Mik Loreland, fotograaf onbekend, datum circa 1994. Bron: Collectie Beeld en Geluid bron: Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
Voortdurend ruzie

Zoals in Paulus de Boskabouter...

...een poppenserie die de NTS in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw uitzendt.

Hierin zoekt de gemene heks Eucalypta voortdurend ruzie met Paulus en de andere bewoners van het kabouterbos.

Paulus de Boskabouter. Het koekjesfeest, NOS, datum onbekend. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Gargamel háát smurfen

Of in 'De Smurfen', een tekenfilmserie van filmstudio Hannah-Barbera.

Hierin zit de kwaadaardige tovenaar Gargamel constant achter de kleine blauwe wezentjes aan.

Hij háát ze!

Fragment: De Smurfen, De ene goeie dienst is de andere waard, Filmstudio Hanna-Barbera, 06-10-1984. Bron: YouTube
De Plaaggeest

Bolle wangen en rare lach

En dan is er ook nog de Plaaggeest in De avonturen van Bassie en Adriaan, de allereerste serie van het circusduo uit 1978. Ook hij wordt bedacht om het verhaal spannend te maken, maar de jonge kijkertjes vinden hem zo eng dat de makers kritiek krijgen. Ze schrijven hem daarom al snel uit de serie, terwijl hij eigenlijk niet meer is dan een verklede man met bolle wangen en een rare lach.

Still: Honderd maal Bassie en Adriaan, TROS, 25-12-1987. Bron: Collectie Beeld en Geluid

En er zijn nog wel meer typetjes waarvan de bedenkers de impact op het jonge brein onderschatten

Zo krijgt een meisje in 2017 nachtmerries door een personage in een show van K3. Reden voor Joris van BNNVARA Academy om voor het radioprogramma RIZA om de straat op te gaan en voorbijgangers te vragen naar hun televisietrauma. Hijzelf was trouwens als kind bang van Pino in Sesamstraat, zo vertelt hij in dit fragment. En dat had alles te maken met het vreemde uiterlijk van de vogel.

Lees fragment
Foto: Sesamstraat, NTR, fotograaf onbekend, datum onbekend. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Fragment: RIZA, BNNVARA, 13-05-2018. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Ouders klagen

Ouders klagen

Het komt dus vaker voor dat kinderen schrikken van wat ze op televisie zien. Maar Karbonkel is zo eng, dat de jonge kijkertjes onder de banken vliegen zodra hij in beeld komt. Sommigen krijgen nachtmerries. Of gaan weer in hun broek plassen. Ouders klagen op school én online.

Screenshot: boze brief van moeder, forum Ik Mik Loreland is te eng, website Ouders Online, 20-08-2009 Bron: oudersonline.nl
Karbonkel zegt sorry!

De enorme impact van Karbonkel op de kinderen én ouders is voor het tijdschrift ‘HP De Tijd’ reden om in 2013 samen met Karbonkel-speler Simon van Leeuwen terug te blikken op de serie en op de angst die hij met zijn vertolking van Karbonkel veroorzaakte

Foto: HP De Tijd, Sjoerd Hartholt, 13-12-2013, Karbonkel biedt excuses aan voor nachtmerries en trauma's
Siem van Leeuwen

Van Leeuwen biedt hiervoor zijn excuses aan

Voor iedereen die het eng vond: sorry! Maar het is toch ook juist mooi om als kind ergens bang voor te zijn?

Siem van Leeuwen

Citaat: HP De Tijd, Sjoerd Hartholt, 13-12-2013, Karbonkel biedt excuses aan voor nachtmerries en trauma's
Foto: Poppenspeler en acteur Simon van Leeuwen met Karbonkel, fotograaf onbekend, datum onbekend. Bron: IMDB

Je mag kinderen best een beetje bang maken

Still Het monster van groep 3

Maar wat maakt Karbonkel nou eigenlijk zo eng?

Documentairemaker Clemens Lambermont zoekt het uit in zijn documentaire Het monster van groep 3 uit 2015, waarin hij met makers en 'slachtoffers' spreekt.

Still: Titelshot Het Monster van groep 3, Clemens Lambermont, 21-06-2015, VPRO. Bron: 2doc.nl
Foto Karbonkel

Bad guy

Allereerst is het de pop zelf, zegt poppenmaakster Karen Holst van Pellekaan in de documentaire: "Karbonkel was de bad guy in de serie en dat moest echt wel wat zijn, dus ik dacht, nou oké dan leef ik me daar lekker op uit!”

Citaat: Karen Holst van Pellekaan, Het monster van groep 3, aflevering 1, 21-06-2015, VPRO. Bron: 2doc.nl
Foto: Karbonkel, circa 2015, fotograaf Beeld en Geluid. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Enge stem

En dan die stem!

Veel zegt Karbonkel niet, maar Simon van Leeuwen speelt hem met zo veel overtuiging...

...dat alles wat hij Karbonkel laat zeggen heel akelig klinkt voor de jonge kijkertjes.

Fragment: Ik Mik Loreland, aflevering 10, 23-11-1994, NOT. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Plotsklaps is hij daar!

En dan zijn daar ook nog de voor die tijd spannende montage en muziek...

...waardoor het voor de kinderen van toen lijkt alsof Karbonkel zomaar opeens kan opduiken.

Fragment: Ik Mik Loreland, Aflevering 8, 09-11-1994, NOT. Bron: Collectie Beeld en Geluid
Walter Goverde

Niet expres

Zijn uiterlijk, zijn stem en de spannende montage en muziek, dit alles maakt Karbonkel voor jonge kinderen heel eng. Toch was dit niet de bedoeling van de makers, zo zegt regisseur Walter Goverde in de documentaire. “We hebben ontzettend onze best gedaan om er iets heel moois van te maken, maar de visuele impact van Karbonkel is denk ik altijd onderschat."

Citaat en still: Walter Goverde, Het monster van groep 3, aflevering 1, 21-06-2015. VPRO. Bron: 2Doc.nl
Mik en Karbonkel

Vriendelijker

Daarom besluiten de makers na het eerste seizoen om Karbonkel menselijker en vriendelijker te maken. Simon van Leeuwen kruipt zelf in de huid van Karbonkel en hij gaat in de loop van de serie steeds beter praten. Ook leert hij zelf lezen en schrijven.

Foto: Marjolein Macrander en Simon van Leeuwen als Mik en Karbonkel, Ik Mik Loreland, fotograaf onbekend, circa 1996. Bron: IMDB
Toch maakt Karbonkel een onvergetelijke indruk op een hele generatie schoolkinderen
Veel kijkertjes van toen gruwelen nu nog steeds als ze hem tegenkomen in de social media
Screenshot: Instagram-post met feed over Karbonkel, Aivy88, 06-08-2019. Bron: Instagram
Maar gelukkig kunnen we nu ook om hem lachen...
Of niet?
Screenshot: Karbonkel memes, 06-08-2019. Bron: Safari

Ik gruwel nog steeds van Karbonkel

Gruwel jij nog steeds van Karbonkel? Dan moet het voor jou een geruststelling zijn om te weten dat hij goed zit opgeborgen, diep in het depot van Beeld en Geluid.

Bekijk bronnenlijst

Gerelateerde verhalen

Bekijk alle verhalen