Queer mediageschiedenis komt tot leven
In een zaal vol regenbooglicht delen onderzoekers, archivarissen en kunstenaars hun inzichten over de zichtbaarheid van queer personen in de Nederlandse media. Dit gebeurde allemaal tijdens het symposium Queering the Collection op 18 maart in Beeld & Geluid. De bijeenkomst laat zien dat de queer geschiedenis in archieven vaak nog niet compleet is, maar dat samenwerking helpt om nieuwe verhalen naar boven te halen en te bundelen.
In een zaal vol regenbooglicht delen onderzoekers, archivarissen en kunstenaars hun inzichten over de zichtbaarheid van queer personen in de Nederlandse media. Dit gebeurde allemaal tijdens het symposium Queering the Collection op 18 maart in Beeld & Geluid. De bijeenkomst laat zien dat de queer geschiedenis in archieven vaak nog niet compleet is, maar dat samenwerking helpt om nieuwe verhalen naar boven te halen en te bundelen.
Voor mijn studie journalistiek ben ik samen met mijn klasgenoot Meike Verdoorn op pad gegaan naar Hilversum om een reportage te maken. Verdoorn heeft een videoreportage gemaakt en ik schrijf hier mijn blog over het symposium Queering the Collection.
Het eerste dat mij opvalt als ik de donkere zaal van Beeld & Geluid in Hilversum binnenkom, zijn de kleuren van de regenboog die de wanden laten oplichten. Feestelijk, denk ik, maar eigenlijk ook precies passend bij de aanleiding van dit symposium. Op het podium wisselen presentaties elkaar af, terwijl zo’n zeventig bezoekers aandachtig luisteren. Het aanwezige publiek is zeer gemengd, van studenten tot oudere bezoekers, maar ook onderzoekers en andere geïnteresseerden zitten in het publiek.
Queer erfgoed
Het symposium wordt geopend door Joke Hermes, bijzonder hoogleraar Geschiedenis van de Nederlandse televisie en radio. Op een warme manier vertelt ze hoe dit project tot stand is gekomen en de planning van de middag. Volgens Hermes is het bijzonder dat het onderzoek nu met een breder publiek wordt gedeeld. ‘Heel veel van wat je doet in een archief of in de wetenschap komt bij professionals of in een wetenschappelijk artikel terecht. Het gebeurt eigenlijk niet zo snel dat het ook bij een breder publiek terechtkomt’, zegt Hermes.
Onderzoeker Ley Dosch deelt een tijdlijn waarop te zien is hoe de queer gemeenschap door de jaren heen in de media is verschenen. Steeds zie ik iets nieuws als ik naar de tijdlijn kijk, het trekt de aandacht. Overzichtelijk alles op een rijtje zetten, vind ik een erg goede manier om dit symposium te openen. Het hele publiek heeft meteen dezelfde kennis en een duidelijk overzicht. Ook kijk ik af en toe verbaasd op als ik jaartallen voorbij zie komen. Met betrekking tot de openstelling van het huwelijk bijvoorbeeld. Pas in 2014 kwam er een einde aan de weigerambtenaar. Tot die tijd moest daar nog steeds voor gestreden worden. Dat had toch veel eerder moeten zijn, zie je iedereen denken. Op een luchtige manier deze tijdlijn bespreken, zorgt ervoor dat iedereen scherp is en inziet waarom we nog altijd aandacht moeten geven aan de queergeschiedenis.
Beelden van sterke vrouwen
Tijdens de presentaties worden ook veel tussentijdse resultaten van het project gedeeld. Zo vertelt onderzoeker Rosa Mul over haar deep dive in het archief van Beeld & Geluid. Mul neemt ons mee en laat zien welke termen ze heeft gebruikt om te zoeken in het gigantische archief. Daarna licht ze toe waarom ze voor deze termen heeft gekozen en wat dit haar heeft opgeleverd.
Valentine Kuypers, conservator bij Beeld & Geluid, benadrukt dat het project draait om samenwerking. ‘Ik heb niet alle kennis, daarom vraag ik juist hulp aan onderzoekers en mensen uit andere disciplines’, zegt ze. ‘Nu komt dat allemaal samen, dat vind ik mooi om te zien.’
Die samenwerking is zichtbaar op het podium. Zo schakelen de sprekers moeiteloos tussen Nederlands en Engels, terwijl gedurende het hele symposium op het scherm Engelse ondertiteling meeloopt. Onderzoeker Rosalien deelt met ons de impressies van haar interviews die ze heeft gehad met voornamelijk oudere lesbische vrouwen. De focus ligt op hoe deze vrouwen radio, televisie en andere media hebben ervaren en in hoeverre zij zich daarin herkenden, waarbij duidelijk werd dat er een gebrek aan representatie was. Tegelijkertijd hielden de vrouwen zich ook vast aan wat er wél was, zoals beelden van sterke vrouwen. Ook zijn er studenten van de Universiteit van Amsterdam die hun resultaten over ‘big data’ en ‘deep dives’ in de collectie presenteren. ‘We hebben echt onze krachten gebundeld’, zegt Kuypers.
Archiefmateriaal in kunstvorm
Een interessant onderdeel is de bijdrage van kunstenaar Mo Futures. Hen onderzoekt door middel van het hergebruiken van archiefmateriaal in kunstvorm, hoe de zwarte queer- en transgemeenschap wordt gerepresenteerd in archieven. Volgens Hermes is die artistieke toevoeging essentieel. ‘Artistiek onderzoek is ook echt een vorm van onderzoek’, zegt ze. ‘Het levert inzichten op die gevoel, redenering en kennis van zaken met elkaar verbinden.’ Ze noemt de bijdrage van de kunstenaar een fantastisch voorbeeld en benadrukt dat kunstenaars projecten zoals deze nog mooier maken. De aanwezigheid van Mo laat het project leven. Alle mooie voorbeelden zorgen voor een prachtig geheel.
Queer Pubquiz
Na een korte pauze gaat het symposium verder en wordt de sfeer losser. Er worden vragen gesteld aan een panel en als afsluiting volgt een pubquiz, waarin de eerder besproken thema’s terugkomen. Volgens Hermes is dat een bewuste keuze. ‘Voor dit publiek is een pubquiz met een serieus tintje de beste vorm. Het gaat ergens over, maar het is ook gewoon leuk.’ De combinatie van inhoud en luchtigheid typeert de middag. Waar eerst wordt ingegaan op gaten in het archief en in de media, zorgt de pubquiz voor een speelse afsluiting. Tegelijkertijd toont de pubquiz de rijke hoeveelheid queer geschiedenis in het archief van Beeld & Geluid.
Het symposium laat zien dat er nog veel te ontdekken is, in het archief van Beeld & Geluid en in andere archieven, maar dat samenwerking tussen onderzoekers, archivarissen en kunstenaars nieuwe inzichten en verhalen oplevert.
