Sounds Familair: Beyond Walls

Hoe hebben jullie de afgelopen maanden de residentie ervaren?  

Onze samenwerking met Beeld & Geluid en de toegang tot haar archief zien we als een goed voorbeeld van openheid en transparantie tussen gemeenschap en instelling, ondanks dat we er bewust van zijn dat archieven tegelijkertijd uitdagingen kennen. Het dominante frame en narratief dat zichtbaar is met betrekking tot bijvoorbeeld onze eigen gemeenschappen, kan de representatie van gemeenschappen beperken en eenzijdig houden.

Kunnen jullie wat meer vertellen over jullie werkwijze als collectief tijdens deze residentie?

In het kader van deze residentie bekijken we het archief met een kritische blik door de ogen van onze eigen (diaspora)gemeenschappen. Wij hebben als vertrekpunt Maluku, Timor en Sulawesi omdat ons collectief daar wortels heeft. Onze residentie bij Beeld & Geluid koppelen we enerzijds ook aan onze programmalijn Beyond the Collection, dat gaat over restitutie van objecten en menselijke resten in Nederlandse museale depots. Om een volledig beeld te krijgen van het archief, willen we weten wat er te vinden is en hoe dat wordt verteld. Daarna stellen we ons de vraag wat er vanuit ons perspectief ontbreekt. Uiteindelijk willen wij een brug slaan tussen het zichtbare en niet-zichtbare met onze vaste werkmethode waarbij we storytellling, kunst en onderzoek combineren.

Wat zijn jullie tegengekomen in het archief, kunnen jullie uitleggen waarom dit jullie aanspreekt?

Tijdens onze zoektocht zijn we beelden van Tana Toraja in de regio Zuid-Sulawesi tegengekomen in het programma ‘Leefwijze van de Toradja’s’ uit 1948. Het programma brengt het dagelijks leven van de Toraja’s in beeld. Zinnen als ‘“ze leiden een vreedzaam bestaan”, “hun behoeftes zijn niet groot" en "op primitieve wijze worden potten gemaakt" klinken als een patroniserende blik van de makers. De gebruikte muziek doet denken aan de Efteling, eerder dan aan de cultuur en landschap van Tana Toraja. Zowel de audio als de beelden maken indruk omdat ze zijn gemaakt in dezelfde tijd als dat de Torajanese Oma van iemand van ons (Jeremy Flohr) daar leefde.

Welke materialen hebben jullie niet gevonden? 

Wat we tot nu toe vooral merken is dat de beelden die we in het archief vinden over onze herkomstlanden vooral bestaan uit beelden in relatie tot de koloniale tijd, zendelingswerk (Alom Klinkt Het Woord Op Sulawesi) of als het gezien wordt als een reisbestemming zoals bij 3 Op Reis. Wat we graag in het archief zouden willen zien is het hedendaagse perspectief van diaspora en community van herkomstland gericht op thema’s die vandaag als echo van het kolonialisme doorwerken. Deze perspectieven vertegenwoordigen een groot aantal stemmen in onze samenleving en zijn belangrijk om dominante narratieven te doorbreken.

In hoeverre zijn de verwachtingen van werken met archief uitgekomen? 

Naar verwachting zijn we geconfronteerd met een koloniale en een patroniserende blik als het gaat om archiefmateriaal in relatie tot voormalig gekoloniseerde landen. Ook werden we geconfronteerd met stereotypering rondom de Molukse gemeenschap, wat een groot kernrprobleem lijkt rondom archieven: het reduceren van mensen.

Jullie hebben onlangs archiefbeelden van Beeld & Geluid van Fort Rotterdam in Sulawesi gebruikt voor een kunstinterventie daar, hoe kwam dit tot stand?

Tijdens het Makassar International Writers Festival hebben we archiefbeelden van Fort Rotterdam in Makassar gebruikt voor een tentoonstelling die onderdeel is van onze programmalijn Wanua. Het Makassar International Writers Festival vindt jaarlijks plaats in Fort Rotterdam, een koloniaal gebouw in Makassar, Sulawesi. Artiesten uit Makassar, Rachmat Mustamin en Jasmin Ansar hebben de archiefbeelden uit de koloniale tijd bewerkt met het schrift van de Bugis bevolking in Sulawesi. Door middel van kunst verweven met lokale cultuur en schrift hebben zo hedendaagse kunstenaars een nieuwe richting gegeven aan zowel de archiefbeelden als het gebouw, dat ooit een koloniaal fort was. Wat deze interventie krachtig maakt, is dat de kunstenaars de regie nemen over de manier waarop een koloniaal gebouw (wat al een archief is) is gearchiveerd, door het te herschrijven, met moderne visuals en de archiefbeelden van Beeld en Geluid. In tegenstelling tot het fort zijn de beelden nu geen ‘monument’ meer van overheersing.

Wat kunnen we van Beyond Walls verwachten tijdens het laatste residentiejaar?

Net als ons project bij het Makassar International Writers Festival willen we met (oud)archiefmateriaal nieuwe verhalen vertellen. Door samenwerkingen aan te gaan met hedendaagse artiesten uit onze diaspora-gemeenschappen en van herkomstlanden slaan we binnen het archief een brug tussen het koloniale verleden en de perspectieven van generaties nu. Hiermee proberen we het archief, dat deel uitmaakt van het erfgoed van diaspora­gemeenschappen en gemeenschappen in voormalig gekoloniseerde landen, toegankelijker en meer eigen te maken.