Je bevindt je hier:

Tik tok tik tok tik tok… Tijd om dit sociale medium te archiveren!

Sinds kort verkent Beeld en Geluid de mogelijkheden om TikTok te archiveren. Waarom doen we dat? En welke uitdagingen brengt het selecteren en ‘binnenhalen’ van TikTok-video’s met zich mee? Stagiair Margot Hoogerwerf vertelt over haar ervaringen.

Sinds kort verkent Beeld en Geluid de mogelijkheden om TikTok te archiveren. Waarom doen we dat? En welke uitdagingen brengt het selecteren en ‘binnenhalen’ van TikTok-video’s met zich mee? Stagiair Margot Hoogerwerf vertelt over haar ervaringen.

Logo TikTok

Waarom willen we TikTok archiveren?

TikTok is in de erfgoedwereld nog een terra incognita. Alhoewel erfgoedinstellingen experimenteren met het archiveren van sociale media, is TikTok tot nu toe onaangeraakt gebleven. Het in 2016 opgerichte sociale medium staat bekend om de korte video’s waarin gebruikers dansjes, lipsynchronisaties en grappige challenges uitvoeren. Waarom zou Beeld en Geluid dit soort video’s willen bewaren? 

Wel, dat heeft verschillende redenen: ten eerste wil Beeld en Geluid ons behoeden voor een Hyves 2.0-scenario. In 2013 werd het populaire sociale mediaplatform Hyves (destijds in eigen land groter dan Facebook) plotseling uit de lucht gehaald. Alle foto’s en verhalen waren weg. Voor de toekomst van sociale media-archivering geldt daarom het devies “voorkomen is beter dan genezen.” 

Bovendien is TikTok in korte tijd zo enorm gegroeid, dat Beeld en Geluid er simpelweg niet meer omheen kan. In januari 2021 lag het aantal TikTok-gebruikers in Nederland op 1,7 miljoen, maar liefst 2,5 keer zo veel als in januari 2020. En naast het gebruik onder middelbare scholieren nam ook het gebruik onder jongvolwassenen (20 t/m 24 jaar) flink toe. Voor ons als media-archief is het belangrijk om vast te leggen hoe zo’n hele generatie jonge Nederlanders gebruikmaakt van en vormgeeft aan een nieuw, populair mediaplatform. 

Daar komt bij dat TikTok niet langer alleen een podium is voor dansjes, maar inmiddels ook een arena voor het maatschappelijke debat. Steeds meer politieke partijen en sociaal-maatschappelijke organisaties begeven zich op TikTok. Ook jongeren gebruiken het platform steeds vaker om hun mening over bijvoorbeeld klimaatverandering, racisme of de verkiezingen te verspreiden. Beeld en Geluid wil dit soort online manifestaties van het maatschappelijke debat bewaren. Het kunnen waardevolle data zijn voor toekomstige wetenschappers, journalisten en geschiedschrijvers. 

Er zijn, kortom, redenen te meer om TikTok te gaan archiveren. Begin 2021 zijn we daarom met een klein team enthousiast begonnen aan een pilotproject. Al snel ontdekten we echter dat we TikTok niet zomaar met één ‘tik’ op ons telefoonscherm kunnen vereeuwigen.

Schermafbeelding van TikTok kanalen: @noah..antonio en @vvdoptiktok

Screenshots van TikTok-accounts @noah..antonio en @vvdoptiktok, voorbeelden van accounts die een bijdrage proberen te leveren aan het maatschappelijke debat.

Uitdaging 1: hoe maak je een relevante selectie?

Een eerste uitdaging ligt in de kwestie: hoe maak je een relevante selectie? Door de enorme hoeveelheid aan video’s die continu wordt geüpload is het niet mogelijk om alles te archiveren en zijn we genoodzaakt tot het maken van een selectie. Het venijn zit ‘m er natuurlijk in dat het op dit moment vaak nog onduidelijk is welke video’s in de toekomst relevant zullen zijn.  

Om hier toch zo goed mogelijk op te anticiperen, houden wij de selectiecriteria aan die binnen Beeld en Geluid ook worden gebruikt voor het selecteren van onder andere YouTube-video’s. Idealiter selecteren we video’s die gemaakt zijn door Nederlanders en die #trending, maatschappelijk relevant en/of vernieuwend zijn. 

In de praktijk zijn we echter afhankelijk van de informatie die het platform en gebruikers aanleveren. Omdat TikTok primair is ontwikkeld als een mobiele app, was informatie over bijvoorbeeld het aantal likes en reacties op een video tot voor kort niet beschikbaar in de webversie van TikTok. Onhandig voor ons als archiefmedewerkers, die toch voornamelijk op een computer werken. Gelukkig is de webversie inmiddels geüpdatet. 

Helaas biedt TikTok echter nog steeds geen betrouwbare informatie over geolocatie - niet in de webversie, noch in de mobiele versie. Hierdoor is het lastig om te achterhalen of een video gemaakt is in Nederland. Je kunt wel filteren op Nederlandstalige video’s, maar dan sluit je stille video’s of anderstalige video’s die wél gemaakt zijn door een Nederlander buiten. Tot nu toe hebben we hier nog geen oplossing voor kunnen vinden en kunnen we dus geen totaaloverzicht krijgen van Nederlandse video’s. We kunnen alleen gericht zoeken op makers of onderwerpen waarvan we weten dat ze populair zijn in Nederland - en dat is dan ook wat we momenteel doen.  

Een ander praktisch probleem blijkt het in contact komen met gebruikers om hen toestemming te vragen voor het archiveren van hun video’s. YouTubers vermelden bij hun video’s vaak een mailadres, maar TikTokkers doen dat minder. Dit komt waarschijnlijk doordat YouTube in de afgelopen jaren behoorlijk geprofessionaliseerd is, terwijl op TikTok ook ‘kleine’ gebruikers met de wind van het algoritme in de rug viral kunnen gaan. Vanwege het ontbreken van veel contactgegevens zijn wij begonnen met het benaderen van TikTokkers met wie wij al een overeenkomst hadden voor hun YouTube-kanaal.

Uitdaging 2: hoe haal je TikToks binnen?

Een tweede uitdaging is technisch van aard. We willen de geselecteerde video’s en de bijbehorende metadata (datum, naam van het makersaccount, aantal likes) downloaden en vervolgens soepeltjes laten instromen in ons collectiebeheersysteem. Wij hebben echter nog geen handzame methode gevonden om de metadata direct via de API (software-interface) van TikTok te downloaden - zoals we dat bij YouTube wel kunnen doen. We voeren metadata daarom handmatig toe aan het bestand waarin we onze selectie bijhouden. 

Omdat we met een vrij nieuw platform te maken hebben, zijn er bovendien nog niet zo veel tools beschikbaar die behulpzaam zijn bij het downloaden van de TikTok-video’s zelf. Toen we begonnen aan ons project moesten we TikToks daarom nog downloaden op een telefoon, om ze daarna naar onszelf te mailen. Vrij omslachtig. Inmiddels is de tool die we al gebruikten voor het downloaden van YouTube-video’s gelukkig geüpdatet, waardoor we TikToks nu gemakkelijker kunnen ‘binnenhalen’. Het zou echter nog makkelijker zijn als we de video’s ‘in bulk’ zouden kunnen binnenhalen, in plaats van één voor één.

Uitdaging 3: hoe ga je om met juridische en ethische bepalingen?

De uitdagingen liggen ten slotte niet alleen bij het selecteren en ‘binnenhalen’, maar ook op het juridische en ethische vlak. Zo is het volgens de auteurswet niet toegestaan om content van sociale media te downloaden zonder expliciete toestemming van de maker - ook niet voor archieven. Daarom moeten we voor iedere losse video toestemming vragen. Dit staat het grootschalig archiveren van video’s in de weg. Er is hoop dat archieven in de toekomst een uitzonderingspositie krijgen waardoor zij wel ongevraagd content mogen archiveren (er wordt momenteel gelobbyd voor verruiming van de wetgeving voor erfgoedinstellingen), maar tot het zover is, hebben wij absoluut geen vrijbrief. 

 

Shot uit Jeugdjournaal: "De Consumentenbond wil actie".

In de video van het Jeugdjournaal licht een woordvoerder van De Consumentenbond toe waarom hij vindt dat kinderen op TikTok beter beschermd moeten worden tegen reclames en seksuele filmpjes.

Het is al helemaal ondenkbaar - en zal dat hoogstwaarschijnlijk ook blijven - om video’s van minderjarigen te downloaden zonder toestemming. Dat is nogal een knelpunt bij een platform waarop nou juist veel kinderen video’s plaatsen. We hebben overwogen om collega’s met kinderen te benaderen of om een oproepje te doen in het Jeugdjournaal, maar tot nu toe zijn deze plannen nog niet in werking gezet en laten we video’s van kinderen nog maar even buiten onze selectie.

Hoe nu verder? 

Enkele maanden pionieren heeft ons geleerd dat het loont om uitgebreid na te denken over ons selectiebeleid en de manieren waarop de TikTok-archivering geïntegreerd kan worden in de workflow die al bestaat voor YouTube-video’s. Tegelijkertijd realiseren we ons dat onze mogelijkheden ook sterk afhankelijk blijven van technische en juridische updates. In een ideaal toekomstscenario wordt de auteurswet verruimd en beschikt Beeld en Geluid over een tool om TikToks op grote schaal te downloaden. Tot het zover is gaan wij gestaag verder met het doorzoeken van het TikTok-doolhof, op de werkwijze zoals wij die de afgelopen maanden hebben ontwikkeld. Mocht jij reacties of suggesties hebben op de uitdagingen waar wij voor staan, schroom dan niet om contact op te nemen via webvideo@beeldengeluid.nl

Margot Hoogerwerf (1998) heeft Geschiedenis en Liberal Arts and Sciences (richting: Digitale Media) gestudeerd aan de Universiteit Utrecht. Ze liep stage in het webvideo-team van Beeld en Geluid en start binnenkort aan een master Journalistiek (UvA).