Bewaarde Beelden, Nieuwe Blikken
Decennialang lagen ze diep in de archieven van Beeld & Geluid: films over Suriname en de Caribische eilanden uit de jaren 70. Ze werden gemaakt in opdracht van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking), een organisatie die destijds de culturele uitwisseling tussen Nederland en de overzeese gebiedsdelen regelde. Op papier was die samenwerking gelijkwaardig, maar hoe werkte dat in de praktijk? Erfgoedprofessional Dyonna Benett deed onderzoek naar de films.
Decennialang lagen ze diep in de archieven van Beeld & Geluid: films over Suriname en de Caribische eilanden uit de jaren 70. Ze werden gemaakt in opdracht van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking), een organisatie die destijds de culturele uitwisseling tussen Nederland en de overzeese gebiedsdelen regelde. Op papier was die samenwerking gelijkwaardig, maar hoe werkte dat in de praktijk? Erfgoedprofessional Dyonna Benett deed onderzoek naar de films.
Still uit de film Mosaiko Kultural (1979) van Wilbert Tecla
Herkomstonderzoek
Erfgoedprofessional en onderzoeker Dyonna Benett deed uitgebreid herkomstonderzoek naar drie films uit de Sticusa-filmcollectie (1970–1980), Buskando, Lanta Para Watapana en Mosaiko Kultural. Zij onderzocht hoe machtsverhoudingen, geldstromen en redactionele bemoeienis vanuit Nederland de beelden van de Caribische geschiedenis mede hebben gevormd.
In haar onderzoek laat Dyonna zien dat er een wereld van verschil is tussen hoe er door Nederlandse en door lokale filmmakers naar de eilanden werd gekeken. Dit contrast komt goed tot uiting in de benadering van de filmmakers:
- De blik van buitenaf (Outside-In): De film Buskando (1973) van de Nederlandse regisseur René van Nie werd gemaakt met een groot budget van 120.000 gulden. Hoewel de film artistiek sterk was, bekeek de maker het eiland als een buitenstaander. De lokale bevolking werd geportretteerd als een 'object van studie', wat destijds leidde tot veel kritiek in de Caribische kranten.
- De stem van binnenuit (Inside-Out): Tegenover de blik van buitenaf staan de films Lanta Para Watapana (1974) en Mosaiko Kultural (1979) van de Curaçaose filmmaker Wilbert Tecla. Met een veel kleiner budget van 30.000 gulden vocht hij voor een stem van binnenuit. Tecla richtte zich op elevá e pueblo (het volk verheffen). Deze films vormen de werkelijke audiovisuele ziel van de eilanden.
Ook legt het onderzoek pijnlijk bloot dat de gelijkwaardigheid van Sticusa vooral op papier bestond. Er was sprake van flinke scheefgroei op het gebied van budget en controle. Maar liefst 21% van het budget ging op aan kantoorkosten in Amsterdam, terwijl slechts 1% rechtstreeks geïnvesteerd werd in lokale kunst op de eilanden. Daarnaast werden lokale filmmakers verplicht om hun auteursrechten af te staan aan de Nederlandse staat. De Rijksvoorlichtingsdienst bepaalde vervolgens via censuur en strenge regels welke verhalen wel en niet verteld mochten worden.
In het verleden werden de films van Sticusa vaak omschreven als 'kleurrijke en zonnige verslagen'. Maar achter die mooie plaatjes schuilt een geschiedenis van ongelijke machtsverhoudingen. Omdat veel betrokken makers en deskundigen inmiddels op hoge leeftijd zijn, is het nu urgenter dan ooit om hun verhalen en perspectieven vast te leggen. Met dit herkomstonderzoek wil Beeld & Geluid de stap zetten van een 'bewaarder' van koloniale beelden naar een 'bewaarder in dialoog'. Dat betekent dat we de verhalen van de gemeenschappen en de makers zelf onlosmakelijk verbinden aan de filmcollectie. Dit project is dan ook geen eindpunt, maar het begin van een nieuwe, gelijkwaardige dialoog over onze gedeelde geschiedenis.
Dit onderzoek is mede gefinancierd door de Regeling Herkomstonderzoek Koloniale Collecties.
Meer weten over dit project?
Neem contact op met de collega’s die bovenaan deze pagina staan vermeld.
Zijn er geen contactpersonen zichtbaar?