Erfgoed onder vuur
Start verhaal
Later lezen
Klimaatverandering
Audiovisueel erfgoed wordt bedreigd, ook in Europa. Bijvoorbeeld door de gevolgen van klimaatverandering, zoals de overstroming in Valencia in 2024. Of dichter bij huis: de watersnood in de bunker waar Eye Filmmuseum haar nitraatfilms bewaart. Medewerkers van Eye werken hard om verdere schade te voorkomen.
Cyberaanvallen
En dan zijn er ook nog cyberaanvallen. Zo legt in september 2021 een aanval met het Zwitserse filmarchief lam. Het digitale lab krijgt een harde klap: machines staan maandenlang stil, én twee restauraties gaan verloren. Ook de filmafdeling loopt vast doordat databases en scanstations stilvallen.
Jaren '30
De bedreiging van audiovisueel erfgoed is echter allesbehalve nieuw. Al sinds de jaren dertig van de vorige eeuw zoekt men manieren om audiocollecties zorgvuldig te bewaren. Er klinken plannen voor een nationaal audioarchief en de Nederlandse omroepen nemen zelf maatregelen om hun opnamen veilig te stellen. Zo betrekt de AVRO in 1936 dit nieuwe gebouw in Hilversum, compleet met speciale archiefruimtes.
Duitse bezetting
Maar dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. In mei 1940 valt Duitsland Nederland binnen. Niet veel later verschijnen Duitse propagandatroepen bij het complex van de AVRO. Ze brengen Nederlandstalige platen mee, genoeg voor twee weken uitzending. Ook nemen ze de centrale regie van de Nederlandse radio over. Politieke opnamen uit het archief worden afgevoerd naar Berlijn.
"Heel kwetsbaar"
Medewerkers van de omroepen beseffen direct hoe gevaarlijk het bezit van archiefmateriaal onder de Duitse bezetting kan zijn. Bij de VARA nemen ze een drastisch besluit: ze steken het antifascistische materiaal uit hun archief in brand. Ook bij de AVRO komen ze in actie, zo herinnert radio-archivaris Bep van Heukelom-van den Brink zich in dit oral history-interview.
Duitse bunker
Tijdens de bezetting beheert de AVRO het archiefmateriaal van de omroepen, en vanaf 1947 ook dat van de (NRU). De medewerkers komen in die periode tot het inzicht dat niet alleen muziek waardevol is om te bewaren, maar ook gesproken woord zoals hoorspelen. Ze brengen de hoorspelen onder in een voormalige Duitse bunker in Hilversum, waar het koele klimaat enige bescherming biedt aan de brandbare geluidsfilms waarop ze zijn opgenomen.
Politieke toespraken
Begin jaren '60 groeit het inzicht dat het archief van de omroepen óók een grote culturele waarde heeft. Neem de lakplaten van de NRU met toespraken van politieke figuren, daar moet je toch goed voor zorgen? Coenraad Brandt, hoogleraar Nieuwe Geschiedenis, maakt zich er hard voor. Hij verzamelt de toespraken en brengt ze onder in een speciaal geluidsarchief aan de Universiteit Utrecht. In 1970 wordt dit archief overgedragen aan .
Cultureel erfgoed
Met de ondertekening van het in 1972 neemt het bewustzijn dat ook radio- en televisieopnamen cultureel erfgoed zijn nog verder toe. In die tijd bewaart de NOS slechts een fractie van de radio-uitzendingen. Medewerkers van het trekken hierover aan de bel en zorgen ervoor dat de omroepen meer materiaal gaan aanleveren. Binnen de omroepen zelf groeit de aandacht voor het beheer van de productiearchieven: de organisaties investeren in elektronische databases, bewaarkopieën en nieuwe methoden van archivering.
Beeld & Geluid
In 1997 ontstaat uit een fusie het Nederlands Audiovisueel Archief. Het doel is helder: de opbouw van een nationaal archief dat het audiovisuele erfgoed, vooral het omroepmateriaal, veiligstelt én beschikbaar maakt voor omroepen en onderwijs. In 2006 opent het archief haar iconische, kleurrijke gebouw op het Hilversumse Mediapark en verandert ze haar naam in Stichting Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, kortweg Beeld & Geluid.
