Taal met Van Kooten en de Bie

(Foto: Roel Bazen)

Taal werd één van de hoofdthema's in de tentoonstelling omdat er uit het oeuvre van Van Kooten en De Bie een oneindige fascinatie voor taal spreekt. Ze voegden ruim vijftig nieuwe woorden en uitdrukkingen toe aan de Nederlandse woordenschat.

Taalvernieuwers

Woorden als ‘regelneef’, ‘jemig de pemig’ en ‘winterklaar’ zijn inmiddels zo in onze taal ingeburgerd dat we zijn vergeten dat ze ooit door Van Kooten en De Bie zijn verzonnen. Het duo bezit dan ook een bijzonder sterk vermogen de tijdgeest haarscherp in nieuwe woorden te vatten. Het woord ‘doemdenken’ is hier een van de meest sprekende voorbeelden van. Het benoemde heel precies de heersende pessimistische stemming van begin jaren ’80 en het gebrek aan vertrouwen in de toekomst.

Typetjes

Vooral de types Jacobse & Van Es waren productieve taalvernieuwers. De ‘vrije jongens’ brachten ruim twaalf woorden en uitspraken in omloop zoals ‘dameswensen’, ‘neutronenkorrels’, ‘godverdegodver’. De namen van sommige typetjes zijn inmiddels uitgegroeid tot aanduidingen voor een bepaald type persoon: een Hekking, Clavan, Akkermans en een Tedje van Es.

Taalgebruik

Spelen met taal is voor Van Kooten en De Bie een theatraal middel. Maar taal en het taalgebruik vormt ook vaak het onderwerp in de sketches en commentaren. Vooral de door Van Kooten en De Bie geconstateerde taalverloedering keert regelmatig terug als thema, onder meer in de commentaren van de neerlandicus dr. E.I. Kipping.

Top 10 meest gebruikte woorden

1. oudere jongere
2. doemdenken
3. vrije jongens
4. regelneef
5. krasse knarren
6. positivo 
7. vieze man
8. dr. Clavan
9. Hekking
10. en wel hierom

(Uit: Ewoud Sanders, ‘Jemig de pemig!’)