Radio luisteren tijdens de bezetting

Radio wordt illegaal

Vandaag de dag zijn er meerdere mogelijkheden om naar radio-uitzendingen te luisteren. Via de mobiele telefoon, internet en PC, tablet, via de kabel, sommige horloges, iPod en via de radio natuurlijk. Maar tijdens de Tweede Wereldoorlog waren veel van deze mogelijkheden nog niet geboren en was men 100% op radiotoestellen aangewezen. In het begin van de bezetting werd de radio nog gebruikt als propagandamiddel, via de omroepen werd Goebbels propaganda uit gezonden. Vervolgens werden in 1943 zo’n 825.000 radio’s in beslag genomen, waaruit bruikbare materialen werden gewonnen voor de wapenindustrie. De belangrijkste reden echter van de bezetter om de radio's in te nemen was om te voorkomen dat het verzet via Radio Oranje berichten en instructies kon worden doorgegeven. Iedereen die nog een radio in zijn bezit had was illegaal bezig en kon een hoge straf tegemoet zien. Radio’s moesten dus ingeleverd of verstopt worden om vervolging te voorkomen. Sommige knutselaars bouwden in die tijd iets dat op een radio leek - ook wel een kneusje genoemd – om die vervolgens bij de bezetter in te leveren, terwijl de goedwerkende radio verstopt werd. Er werden heel veel oplossingen verzonnen om de radio te camoufleren. Bijbels werden uitgehold om er een radio in te verbergen. Uit stofzuigers werden de motoren verwijderd om zodoende ruimte te maken voor een radio. Ook werden radio’s onder de vloer verborgen, in fietstassen ingebouwd en heel veel andere inventieve bouwsels zagen het licht. 

Radio zonder electriciteit

Een tweede probleem in die tijd was dat er in sommige delen van Nederland geen elektriciteit meer geleverd werd. In heel wat huiskamers en schuurtjes is wat afgeknutseld om energie op te wekken om zodoende toch naar de radio te kunnen luisteren. De opwindradio werd uitgevonden, maar ook werden fietsdynamo’s gebruikt om in het geheim energie op te wekken. Een heel mooie oplossing was de trapradio, gemaakt van een oude Pfaf naaimachine, twee dynamo’s en een radio natuurlijk. Ook de schilderijradio werd uitgevonden en pientere vaders en zoons bouwden een simpele radio die in een trommel, een sigarendoos, schemerlamp of waar ook onzichtbaar verstopt werden. Verder was er de kristalradio, erg populair omdat er maar zo’n vijf onderdelen nodig waren om deze te maken en er geen externe energiebron nodig was.

Stoorzenders

De bezetter zat ook niet stil, er werden stoorzenders gebouwd om te voorkomen dat er nog geluisterdwerd naar illegale radio's. Maar zoals het vaak met techniek gaat werd daar door de illegale radioluisteraar weer iets op gevonden en zo werd ‘de moffenzeef’ uitgevonden, die later werd omgedoopt tot ‘germanenfilter’. Tijdens de nadagen van de bezetting werkten het verzet en Philips in het geheim aan een radiozender. Nadat het zuiden van Nederland bevrijd werd, vond op 3 oktober 1944 vanuit Eindhoven de eerste legale radio uitzending plaats met de openingswoorden 'Hier is Herrijzend Nederland, de zender op vrije Nederlandse bodem…' Toen ook het noorden in mei 1945 vrij van de bezetter was werden in januari 1946 de radio uitzendingen vanuit Hilversum hervat.