‘Een heleboel variabelen’: Het maken van Rotvos

Aan de totstandkoming van een documentaire als Rotvos (2009) zitten ‘een heleboel variabelen’, zo stellen filmmakers Jan Musch en Tijs Tinbergen.  ‘Je kunt zomaar iets prachtigs maken op een dag waarvan je denkt, dat wordt helemaal niks. En ieder shot wat je draait beïnvloedt weer wat je verder gaat doen. Dat is bijna niet te vangen in een net. Bij iedere stap die je doet duiken er nieuwe dilemma’s op. Als het goed is tenminste.’

Het idee

Hoewel Musch en Tinbergen’s Rotvos in 2009 in première gaat, ontstaat het idee in 1972 al. De vrouw van Tijs Tinbergen studeert dan biologie en werkt met vossen, waardoor zijn aandacht wordt gewekt voor de vos en de verschillende partijen die bij het dier betrokken zijn. Als in 2002 wordt geopperd om de jacht op de vos te sluiten, beginnen Tinbergen en Musch aan het eerste filmplan. Voordat de eerste draaidag in 2006 aanbreekt worden er echter nog negen nieuwe versies van dit plan geschreven. Sponsors moeten overtuigd worden en het plan moet aansluiten bij de actualiteit van dat moment. ‘Maar,’ zo stellen de filmmakers, ‘het basisidee is wel altijd geweest om op het scherp van de snede te kijken naar aan de ene kant die natuurbeschermers en aan de andere kant de bestrijders van de vos. Met de vos in het midden, die ons allemaal uitlacht.’

Wie wordt de hoofdpersoon?

Om de tegengestelde ideeën over de vos aan bod te laten komen, willen Musch en Tinbergen in eerste instantie vier hoofdrolspelers in beeld te brengen. Tijdens het draaien nemen de filmmakers echter de beslissing om slechts één hoofdpersoon te kiezen en de overige personen een kleinere rol te geven. Vossenonderzoeker Jaap Mulder wordt die hoofdpersoon. ‘Als je een film draait, dan komen er ook weer nieuwe dingen op je af en dan reageer je er op. We hadden wel een inschatting dat Jaap belangrijk zou zijn maar dat hij zó belangrijk zou worden, dat werd eigenlijk pas gaandeweg het draaien duidelijk. (…) Dat is het leuke aan documentaire maken, dat dat kan. Niet echt een script met acteurs, draaidagen en dan op díe locatie moet je dát doen.’

Productie op pauze

In 2006 is het Mulders bedoeling om in Noord-Holland nog een onderzoek naar de vossenpopulatie op te starten, wat door Musch en Tinbergen gevolgd zou worden. De vossenjagers die daar hun jachtgebied hebben willen echter niet meewerken en het project komt niet van de grond. De filmmakers kiezen er daarom voor het filmen met Mulder een jaar lang stil te leggen. Een eenvoudige keuze is dat niet. ‘Je kunt niet voorspellen dat het ook goed wordt als je een jaar wacht.  Dat hoort wel heel erg bij het proces van dat soort films maken. Maar het is natuurlijk niet altijd mogelijk om maar gewoon te wachten. De NCRV heeft daar niet echt moeilijk over gedaan en achteraf kan je zeggen dat dit een goede beslissing is geweest. Maar in een filmplan zou je dat nooit kunnen uitschrijven, van We gaan in 2006 draaien, in 2007 liggen we stil en in 2008 gaan we weer door.’

Vertrouwen winnen

Ook het dagenlang volgen van mensen gebeurt niet zomaar. Musch en Tinbergen doen hun best om het vertrouwen van de personen die ze filmen te winnen.  Eén van de dingen die de filmers toezeggen is dan ook het recht van final cut. Dit houdt in dat betrokkenen de film mogen zien als de montage af is. Als er een scène in zit die zij absoluut niet in de film willen hebben mogen zij dat aangeven.

Hoewel het basisidee van de film gelijk is gebleven, blijkt wel dat een enorm aantal factoren invloed heeft uitgeoefend op het verhaal dat Rotvos uiteindelijk verteld. De dilemma’s en de onverwachte gebeurtenissen vormen voor Musch en Tinbergen echter juist het mooie van hun vak als documentairemakers.