De succesformule van Het Klokhuis

Al bijna 25 jaar is Het Klokhuis dagelijks te zien en geeft kinderen op een leuke, maar informatieve manier uitleg over de meest uiteenlopende onderwerpen. Het is het langstlopende educatieve kinderprogramma ooit en het blijft een succesvolle formule. Dit blijvende succes blijkt bijvoorbeeld uit het winnen van de Gouden Stuiver in 2012, na 12 eerdere nominaties. Door de jaren heen is er aan het uiterlijk van het programma natuurlijk het een en ander veranderd, maar de formule is vanaf het begin hetzelfde: een educatief programma waarin feit en fictie, educatie en amusement en ernst en humor worden afgewisseld om kinderen (van 8 t/m 12 jaar) op een leuke manier wat bij te brengen over de meest uiteenlopende onderwerpen. Maar wat is nou de kracht waarmee het programma al 25 jaar kinderen (en volwassenen) weet te boeien?


Manier van aanspreken

In tegenstelling tot haar voorgangers benadert Het Klokhuis kinderen op een volwassen manier. Het spreekt kinderen niet aan op een schoolmeestertoon of op een betuttelende manier. Zoals Herbert Blankesteijn zegt: “We gaan voor kinderen niet op de hurken”. Het Klokhuis gaat moeilijke onderwerpen niet uit de weg, neemt kinderen niet in bescherming en spreekt kinderen niet aan alsof ze op school zitten, maar alsof ze recht tegenover hen staan. Daarnaast is de presentatie niet zo statig als in bijvoorbeeld Kijkdoos of Kijkkast, waar de presentator als een schoolmeester voor een schoolbord het onderwerp uitlegt. Het Klokhuis gaat juist op pad en in gesprek met experts. De presentator maakt vaak deel uit van het onderwerp door zelf proefjes te doen, onderwerpen uit te leggen of door iets uit te voeren. Zo wordt de presentator bijvoorbeeld opgetakeld door een reddingshelikopter of fietst de route van de Noord-Zuidlijn om te laten zien hoe moeilijk het is om zo’n metrolijn aan te leggen midden door een al bestaande stad. Dit zorgt voor een losse en speelse presentatie die kijkers meer meeneemt in het verhaal. Ook in Willem Wever zien we deze losse presentatiewijze terug. Dit is een ander succesvol educatief kinderprogramma dat loopt vanaf 1994 en eenzelfde opzet heeft. Het beantwoordt vragen van kinderen door met henzelf op pad te gaan en samen een antwoord op hun vraag te vinden.

De volwassen aanspreektoon zien we ook terug in de sketches. Vooral in de beginjaren kunnen die vrij grof zijn en worden er onderwerpen behandeld die in de meeste kinderprogramma’s niet aan de orde komen, zoals seks en geweld. Het Klokhuis neemt de kinderen serieus en gaat er vanuit dat kinderen het sarcasme en absurdistische van de sketches kunnen onderscheiden van de werkelijkheid. Het leert hen voor zichzelf te denken. In Het Klokhuis zien kinderen geen brave poppenanimaties of tekenfilmpjes, maar juist controversiële sketches met tegendraadse trekjes.

Tegenstellingen

De combinatie van sketches en presentaties in educatieve kinderprogramma’s is niet nieuw. In eerdere programma’s, zoals Afwas in de ijskast en Max Laadvermogen, is de uitvoering echter nog niet geperfectioneerd. Het Klokhuis beheerst deze afwisseling en aaneenschakeling van items tot in de puntjes. Feit en fictie worden afgewisseld in hapklare blokjes, waardoor de kijker het hele programma zijn of haar aandacht vast kan houden. In de presentaties wordt op zowel een verklarende als explorerende manier een onderwerp uitgelegd aan de kijker en de sketches richten zich op de emotionele, morele en esthetische waarde van het onderwerp. De sketches staan lijnrecht tegenover de presentaties. Hierin hoeft niet serieus gedaan te worden en het komt dan ook vaak voor dat onderwerpen op de hak worden genomen in de sketches. Aan sarcasme is geen gebrek. Door de extreme tegenstelling tussen de sketches en de presentaties is voor kinderen meteen duidelijk wat zij voor waar aan kunnen nemen en wat niet. In voorlopers van Het Klokhuis is deze scheiding dus niet genoeg aanwezig. In Max Laadvermogen lopen ernst en humor door elkaar en ook in Afwas in de ijskast gebeurt dit. Bovendien is het onderscheid tussen educatie en amusement onduidelijk. Het Klokhuis is hierin heel duidelijk: presentaties zijn serieus en bedoeld om de kijker wat bij te brengen, terwijl de sketches juist grappig zijn en bedoeld als amusement. 

Conclusie

Sinds het begin van Het Klokhuis is de formule niet veranderd, een unicum op de Nederlandse televisie. Het is een format waarin kinderen de kans krijgen voor zichzelf na te denken en serieus genomen worden. De afwisseling van educatie en amusement, feit en fictie en ernst en humor werkt voor Het Klokhuis in januari 2013 al 25 jaar. Het is een programma waarin kinderen iets leren en tegelijkertijd worden geamuseerd. Of andersom natuurlijk.

Ga terug naar de dossierpagina