De geschiedenis van de hitparade

‘De hitparade is een lijst van muziekstukken, doorgaans gerangschikt naar volgorde van populariteit, in ieder geval gemeten aan de hand van verkoop, maar ook vastgesteld op basis van aandacht op radiostations.’
De hitparade wordt gezien als de index van de actuele popmuziek. Mensen kunnen met één blik op de lijst zien welke muziek op dat moment populair is. Hits laten zien wat er speelt op een bepaald moment in de geschiedenis en zijn dus niet alleen een deel van de muziekcultuur, maar ook een deel van de Nederlandse cultuur. Hitlijsten in Nederland zijn door de jaren heen aan veel veranderingen onderhevig geweest. Niet alleen qua naam, uiterlijk en presentatoren, maar ook op het gebied van de plek die zij innemen in de muziekindustrie. Vooral in de jaren ‘90 zijn de hitlijsten een ijkpunt voor fans, radiomakers en de muziekindustrie en zijn de hitlijsten vooral de plek waar die drie schakels bij elkaar konden komen. Tegenwoordig lijkt de rol van de hitparade in de muziekwereld minder te worden, bijvoorbeeld door de komst van internetdiensten als iTunes en Spotify. Ook het verdwijnen van de single heeft bijgedragen aan het afnemen van het belang van de hitparade.

De belangrijkste spelers

Het eerste radioprogramma rond een lijst met de meest verkochte platen wordt in 1949 gepresenteerd door Pete Felleman jr. Dit programma is gebaseerd op de Amerikaanse Billboard waarin alleen Engelstalige nummers worden gespeeld. Tot 1965 zijn er vooral veel bladen die hitlijsten samenstellen. De eerste vaste hitlijst die wekelijks op de radio wordt uitgezonden komt pas in 1965 in de vorm van de Top 40. Deze hitlijst begint als de Nederlandse Hitparade, geïntroduceerd door Willem van Kooten oftewel Joost den Draaijer bij Radio Veronica. Deze commerciële zender dankt zijn succes aan de opkomende jongerencultuur. In de tijd waarin popmuziek als die van The Beatles en The Rolling Stones opkomt, ziet Radio Veronica de kans zich hierin te onderscheiden van de publieke radiostations. Deze zenders hebben weinig aandacht voor de jongerencultuur en de daarbij behorende muziek. Radio Veronica zet zich af tegen de oude normen en waarden van de verzuilde publieke omroepen en biedt luisteraars een herkenbaar geluid in programma’s zonder diepere betekenis. Naast de focus op popmuziek onderscheidt Radio Veronica zich ook ten opzichte van de publieke omroep door de manier waarop de programma’s gepresenteerd worden. Het zijn geen presentatoren, maar DJ’s die de uitzendingen verzorgen. Zij lezen hun teksten niet voor vanaf papier, maar improviseren hun teksten. Ze creëeren daarnaast hun eigen jargon. Woorden als ‘hit’, ‘hitlijst’, ‘alarmschijf’ en ‘gouwe ouwe’ worden door hen ingevoerd in de Nederlandse spreektaal. Het radiostation krijgt het door deze hitgerichte aanpak voor elkaar veel jonge luisteraars aan zich te binden en het is dan ook niet vreemd dat dit het eerste radiostation is dat een hitparade introduceert. Dit in tegenstelling tot de programma’s van de publieke omroep. Om wat tegengewicht ten opzichte van Radio Veronica te bieden, wordt in 1965 door de publieke omroep Hilversum 3 opgericht. Hoewel zij wel populaire muziek toevoegen aan hun programmering, worden die nog steeds afgewisseld met kerkdiensten en zwaardere muziek als operettes. Hilversum 3 vormt dan ook geen serieuze bedreiging voor Radio Veronica.


















Vanaf 1974 komt er vanuit de publieke omroep toch concurrentie in de vorm van de Nationale Hitparade, een hitparade van de NOS en Buma/Stemra, gepresenteerd door Felix Meurders en Frits Spits. Deze hitparade wordt later de Mega Top 50 en Mega Top 100 en is tegenwoordig opgesplitst in de 3FM Mega Top 50 en de Single Top 100. De Single Top 100 meet alleen de fysieke en digitale verkoop van liedjes, terwijl de 3FM Mega Top 50 ook de airplay erbij betrekt. Een tijd lang worden alle hitlijsten zowel op televisie als op de radio uitgezonden in programma’s als Toppop, Countdown en Top of the Pops, maar dat is tegenwoordig niet meer het geval. Alleen de 3FM Mega Top 50 wordt in het programma Toppop3deels uitgezonden. Deze hitlijst wordt net als de Top 40 ook op de radio gedraaid, terwijl de Single Top 100 helemaal niet meer wordt uitgezonden. Vanaf oktober 2013 presenteert Jeroen Nieuwenhuize op 538TV weer wekelijks de Top 40  op tv. Deze Top40 is expliciet gekoppeld aan de Media Markt Top 40.